Makalemizi Youtube üzerinden incelemek için;

Bu özet bültenimizde, Avrupa’nın yeni dünya düzenindeki rolüne daha yakından bakıyoruz.

Jeopolitik, Ekonomi ve Enerji dünyalarının birbirine bağlı yapısına günlük bir bakış sunan The Geopolity’nin “What We’re Watching” (3W) köşesine hoş geldiniz. Dünyanın önde gelen bilgi kaynaklarından derlenen analiz ve yorumlarımız, dünyadaki büyük gelişmelere yön veren olayları anlamlandırmanıza yardımcı olmak için tasarlanmıştır.

Bu bültende, Avrupa’nın yeni dünya düzenindeki rolünü mercek altına alıyoruz. ABD’nin kendi kurduğu (Batılı) dünya düzenini parçaladığı artık gün gibi aşikâr; 3W bugün ABD’nin neden bu yolu seçtiğini tartışıyor. Bunun sebebi Trump’ın mantıksız ya da “çılgın” olması değil; bugünkü dünyanın, ABD’nin Batı düzenini tasarladığı dönemdeki dünyadan temelden farklı olmasıdır.

Avrupa buna üç şekilde yanıt verebilir:

1. Hiçbir şey yapmamayı seçebilir: Güvenlik ve dış politika konularında bağımsız ülkeler topluluğu olarak kalmaya devam eder. Bu durumda dünya sahnesinde etkisizleşir ve bu da Avrupalılar için ağır ekonomik sonuçlar doğurur.
2. AB’yi bir üst kimliğe dönüştürebilir: Kıtanın güvenlik ve dış politika meselelerini yöneten bir yapı kurabilir. Bu durumda Avrupa; ABD ve Çin ile rekabet eden küresel bir güç haline gelir.
3. Liderlik yarışı: Bazı Avrupa ülkeleri diğerlerine liderlik etmeye çalışabilir; bu da kıtada yeni bir yıkıcı savaşlar döneminin zeminini hazırlar.

Ayrıca şunlara da göz atıyoruz:

• ABD’nin, barış planının bir sonraki aşamasında Gazze’deki “kirli işleri” yapması için Pakistan ordusunu kullanması yönünde Pakistan’a yaptığı baskı.
• ABD’nin Venezuela ile olan çatışmasında gerilimi tırmandırarak ülkeye fiilen deniz ablukası uygulaması; 3W, ABD’nin bu tutumunun Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik tavrıyla benzerlik gösterdiğine dikkat çekiyor.
• McKinsey’nin önümüzdeki 18-24 ay içinde binlerce kişiyi işten çıkarma planı; 3W, bunun danışmanlık firmalarının geleneksel olarak yaptığı işleri devralan yapay zekâ gibi yeni araçlara bir yanıt mı, yoksa küresel ekonomideki resesyonun erken bir belirtisi mi olduğunu sorguluyor.
• Ukrayna barış müzakerelerinin ham petrol fiyatlarını neden son beş yılın en düşük seviyesine çektiği.
• Shell’in BP’yi satın almama kararı.
• Ford Motors’un elektrikli araçlardan (EV) stratejik geri dönüşü ve Avrupa’nın 2035’ten itibaren içten yanmalı motorlu araç satış yasağını iptal etme kararı; 3W, bu durumun ulaşımın elektrifikasyonu için ne anlama geldiğine dair duruşunu açıklıyor.

Jeopolitik

Gazze konusunda: Reuters’ın haberine göre ABD, İsrail-ABD ittifakı tarafından öngörülen “istikrar gücü” için asker sağlaması konusunda Pakistan’ı sıkıştırıyor. Pakistan Genelkurmay Başkanı Asım Munir’in, son altı ay içindeki üçüncü görüşmesini yapmak üzere önümüzdeki haftalarda Başkan Donald Trump ile bir araya gelmesi bekleniyor. Munir’in son haftalarda Türkiye, Endonezya, Malezya, Suudi Arabistan, Ürdün, Mısır ve Katar gibi ülkelerin askeri ve sivil liderleriyle yaptığı görüşmeler, Gazze gücü üzerine yapılan istişareler olarak değerlendiriliyor. 3W’nun analizi: Bu istikrar gücünün ana görevi Gazze’deki Filistin halkını korumak değil, İsrail’in güvenliğini sağlamak ve Hamas’ın silahsızlandırılmasını yönetmek olacaktır.

Venezuela konusunda: Daha önce yaptırım uyguladığı bir ham petrol tankerine el koyan ABD, dün Venezuela’ya fiili bir tam abluka uyguladığını duyurarak gerilimi bir üst seviyeye taşıdı. Financial Times, Trump’ın Maduro hükümeti üzerindeki finansal baskıyı artırmak amacıyla yaptırım uygulanan tankerlerin giriş çıkışlarını tamamen engellediğini yazdı. Trump, sosyal medyada “Venezuela, Güney Amerika tarihindeki en büyük donanma tarafından tamamen kuşatılmış durumda” dedi. 3W’nun notu: Batı medyasının (FT gibi) Maduro için “başkan” yerine “güçlü adam”, “hükümet” yerine “rejim” tabirlerini kullanması, uluslararası hukuk standartlarıyla açıklanamayacak bu askeri operasyonu meşrulaştırma çabasıdır (çerçeveleme). Ayrıca, ABD’nin bu tavrının Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik tavrından ne farkı var?

ABD-Avrupa ilişkileri: Geopolitical Futures’tan George Friedman, ABD’nin Avrupa ile ilişkilerindeki stratejik mantığının nasıl değiştiğine dair derin bir analiz sunuyor. ABD, II. Dünya Savaşı’na Almanya’nın Atlantik’te baskın güç olmasını önlemek için girmişti; soğuk savaş sonrasında ise Sovyet tehdidine karşı Batı Avrupa’yı domine etmek için NATO’yu kurdu. Friedman, Ukrayna savaşının ABD’li stratejistleri Rusya’nın artık bir askeri tehdit olmadığına ikna ettiğini savunuyor. Bu nedenle ABD artık Avrupa savunmasında aktif rol almak istemiyor; Avrupa’nın kendi savunmasını ABD rehberliğinde organize etmesini bekliyor. Bu durum Avrupa için sarsıcı; çünkü Avrupa Birliği güvenlik ve dış politikada birleşmek üzere tasarlanmamıştı. 3W’ya göre, eğer Avrupa birleşemezse büyük güçlerin oyuncağı haline gelir; eğer Almanya veya Fransa gibi ülkeler diğerlerini kendi arkalarında toplamaya çalışırsa, bu durum I. ve II. Dünya Savaşı gibi yeni bir felaketler silsilesine yol açabilir.

Makroekonomi

McKinsey işten çıkarmaları: Bloomberg, McKinsey’nin önümüzdeki 18-24 ay içinde binlerce kişiyi işten çıkaracağını yazıyor. Şirketin gelir artışı son beş yılda durakladı. 2012-2022 yılları arasında çalışan sayısı 17 binden 45 bine çıkmıştı, şimdi ise 40 bin civarına geriledi. 3W soruyor: Bu durum, danışmanların yaptığı işleri yapabilen yapay zekaya bir tepki mi, yoksa küresel bir ekonomik krizin habercisi mi?

Enerji

Petrol fiyatları: Ham petrol fiyatları, Ukrayna’da savaşın sona ermesine dair umutların artmasıyla son beş yılın en düşük seviyesine geriledi. Brent petrol 58,92 dolara kadar düştü. Trump’ın “barış hiç olmadığı kadar yakın” açıklaması, Rus enerjisine yönelik yaptırımların kalkacağı ve Rus petrolünün piyasaya geri döneceği beklentisini yarattı.

Shell ve BP: Shell’in satın alma birimi başkanı Greg Gut, BP’yi satın alma teklifinin CEO Wael Sawan tarafından reddedilmesinin ardından şirketten ayrıldı.

Diğer Gelişmeler

Ford ve Elektrikli Araçlar: Ford, elektrikli araç üretiminden hibrit ve menzili artırılmış elektrikli araçlara (EREV) yönelerek stratejik bir makas değişikliği yapıyor. Bu değişim, şirketin geçmiş EV yatırımlarından 19,5 milyar dolar gibi devasa bir zarar yazmasına (write-down) neden oldu.

Avrupa’nın Geri Adımı: Avrupa Komisyonu, otomotiv sektöründen gelen baskılar üzerine 2035’ten itibaren içten yanmalı motorlu araçlara getirilmesi planlanan yasağı esnetme kararı aldı. Bloomberg bunu elektrifikasyonun sonu olarak görse de 3W buna katılmıyor. Çin, batarya maliyetlerini düşürerek bu geçişi hızlandırdı. ABD ve Avrupa, rekabet edemedikleri için teknolojik ilerlemeyi ancak geçici olarak durdurabilirler, tamamen engelleyemezler.

Yeni Vergiler: AB, yüksek oranda çelik ve alüminyum içeren ürünleri (makine, güç şebekesi bileşenleri vb.) kapsayacak şekilde “Karbon Sınır Ayarlama Mekanizması”nı genişletiyor ve ithal ürünlerdeki emisyon raporlamalarındaki boşlukları kapatmayı hedefliyor.